De vereniging kent een rijke historie
Het jaar 1898 mag in meerdere opzichten gedenkwaardig genoemd worden. Koningin Wilhelmina wordt op 6 september 1898 ingehuldigd in de Nieuwe Kerk in Amsterdam. Ze is dan net achttien jaar en regeert al over Nederland en z’n koloniën in Oost en West. In datzelfde jaar krijgt Winterswijk een prachtig feestgebouw. Maar ook in Kotten worden in 1898 de plannen voor een eigen ‘tente’ verwezenlijkt. Of ze het idee van Kotten in dorp – óf net andersom – hebben overgenomen, we weten het niet.
Op deze pagina wat achtergrondinformatie met dank aan Jan Heijnen.
Wat we weten is dat de Kottense gemeenschap al dertien jaar feest vierde bij Jannööken Mensinck. Na de aanleg van de Rijksweg liet de familie Mensinck aan de grens een café bouwen, gerund door Jannööken. Achter het café bood een grote schuur, aangevuld met een tent, ruimte voor het volksfeest. Zo raakte de naam ‘de Tente’ blijvend verbonden aan het feestgebouw. De locatie bleek echter niet ideaal en lag bovendien ver van het centrum van de buurtschap.
Midden in Kotten werd een veel betere, centrale locatie gevonden. Over de plek voor het feestgebouw bestond weinig discussie. De grond was van de familie Hesselink op Aalbrink en één van de feestcommissieleden was Tobias Hesselink. Volgens de overlevering had hij aanvankelijk geen enkele zin om de grond beschikbaar te stellen, maar ging hij aan het einde van een lange en veelbewogen vergadering — na de nodige borreltjes — toch overstag. Het bestuur kreeg de grond in erfpacht, betaald met vijf aandelen van het feestgebouw à 2,50 gulden. Ook Tobias, die die aandelen als commissielid toch had moeten nemen.
Er kon dus worden gebouwd op eigen grond. Op 4 mei 1898 werd besloten tot de bouw en daarmee tot oprichting van de Vereeniging De Wilhelmina-tent, wat op 10 juni officieel werd vastgelegd. De feestcommissie telde acht leden, uit elke buurtschap twee. De vereniging werd aangegaan voor 29 jaar en vier maanden. De statuten kregen op 16 januari 1899 koninklijke goedkeuring, maar het gebouw was toen al in gebruik: de plechtige opening vond plaats op 6 september 1898, de dag van de inhuldiging van koningin Wilhelmina.
Na de bouw van het gebouw bloeit het verenigingsleven op met meer activiteiten dan alleen het volksfeest. Er ontstaan een toneelvereniging (Advendo) en een zangvereniging (De Harmonie). Advendo voert enkele toneelstukken op rond 1906–1907, terwijl De Harmonie in 1906 concerten en een bal organiseert. Beide verenigingen verdwijnen daarna tijdelijk, maar De Harmonie wordt in 1912 nieuw leven ingeblazen onder leiding van meester Meinen.
De komst van het gebouw geeft het verenigingsleven een duidelijke impuls. Naast vaste verenigingen organiseert ook de feestcommissie regelmatig activiteiten, zoals optredens en bals. Zo treedt in november een karakter-humorist uit Groningen op, gevolgd door een bal. Ook wordt jarenlang op de zondag van de Oedingse kermis een groot bal gehouden voor terugkerende feestgangers. In 1910 viert Kotten het 25-jarig bestaan van het volksfeest. Daarbij wordt president Harmen Jan Nijenhuis geëerd vanwege zijn verbindende en kalmerende rol binnen het bestuur, waarmee hij conflicten wist te voorkomen en de goede sfeer bewaarde.
Tijdens de Eerste Wereldoorlog ligt het verenigingsleven in de Tente grotendeels stil en worden feestelijkheden, waaronder de verjaardagen van koningin Wilhelmina, niet gevierd. De zangvereniging blijft wel actief en geeft in 1916 een uitvoering onder leiding van de nieuwe dirigent Hendrik Damkot (Diekebosch). Verder vinden er slechts incidentele activiteiten plaats, zoals bruiloften en verhuur bij begrafenissen. In de laatste weken van de oorlog worden soldaten ingekwartierd, wat nog enige inkomsten oplevert.
In 1919 krijgt Kotten een eigen muziekvereniging: Concordia. De vereniging repeteert wekelijks in het gebouw en organiseert al snel concerten en bals, wat ook gunstig is voor de feestcommissie. Na jarenlang afhankelijk te zijn geweest van Duitse muzikanten, kan Kotten nu feesten op eigen muziek. Concordia speelt al binnen een halfjaar balmuziek, treedt op tijdens Koninginnedag en geeft in december 1920 haar eerste uitvoering, waarvan een groot deel van de opbrengst naar de feestcommissie gaat.
In 1923 wordt een dubbel jubileum gevierd: het 25-jarig regeringsjubileum van koningin Wilhelmina en het 25-jarig bestaan van de Tente. Ter gelegenheid daarvan wil men een blijvende herinnering plaatsen bij het gebouw. Hoewel één leeuw aanvankelijk te duur blijkt, worden uiteindelijk twee leeuwen in Amsterdam aangeschaft. Aan de vooravond van het feest worden deze ingewijd, gevolgd door toespraken over het Oranjehuis en de geschiedenis van de Tente, en afgesloten met een feestelijk vuurwerk.
Aanvankelijk heeft men geen vaste buffethouder en worden het buffet en andere kramen per feest verpacht aan particulieren of lokale uitbaters. Later, waarschijnlijk door veranderingen in de drankvergunningwet, komt er een vaste regeling. Het buffet wordt dan afwisselend vergund aan De Italiaanse Meren en Schreurs. Pas decenia later verzorgt de vereniging zelf de catering.
In 1938 wordt het laatste koninginnefeest vóór de oorlog gevierd. Daarna worden soldaten in de Tente ingekwartierd, tot zij na de Duitse inval in mei 1940 worden afgevoerd. In juli 1940 overlijdt erelid Hendrik te Brummelstroete, die zich jarenlang heeft ingezet voor het Kottens feest en door de feestcommissie wordt herdacht.
Na de oorlog komt het verenigingsleven in Kotten langzaam weer op gang. In 1945 wordt een gedenksteen onthuld en het volksfeest keert terug, al zijn er nog veel beperkingen door schaarste en infrastructuurproblemen. In 1946 presenteren nieuwe verenigingen zich tijdens het bevrijdingsfeest. Een hoogtepunt volgt in 1948 bij de troonsafstand van koningin Wilhelmina, met een revue van TOEP en een feestelijk bal verzorgd door Concordia.
Na de Tweede Wereldoorlog zijn er weer volop activiteiten in het gebouw, maar ontbreekt het lange tijd aan geld voor noodzakelijk groot onderhoud. Vooral de verouderde, buiten het gebouw gelegen toiletten vormen een probleem. Na jaren van overleg met gemeente, provincie en Rijk wordt in 1965 eindelijk besloten tot een verbouwing. Het gebouw krijgt een goede keuken, moderne toiletten met waterspoeling en een verbreed toneel, tot grote tevredenheid van onder andere de TOEP.
Begin jaren zeventig is een grote renovatie nodig vanwege de slechte staat van het dak en het interieur. Rond het 50-jarig jubileum in 1973 worden nieuwe leeuwen geplaatst en wordt het gebouw grondig vernieuwd, met onder meer een verplaatst toneel, centrale verwarming en een nieuwe dansvloer. Dankzij veel vrijwilligerswerk lukt dit, al blijft er nog een schuld over die later deels wordt weggewerkt met succesvolle discoavonden.
In 1978 wordt het gebouw ingrijpend verbouwd. De achtermuur wordt verplaatst en een nieuwe dakconstructie zorgt voor meer ruimte. Met de inzet van 250 vrijwilligers en financiële steun van gemeenschap, verenigingen en gemeente groeit het gebouw uit tot een volwaardig cultureel centrum. De verbouwing wordt feestelijk afgesloten met revues, feestavonden en een Meimarkt ten bate van Vereniging Wilhelmina.
In 1985 wordt het 100-jarig bestaan van het school- en volksfeest in Kotten groots gevierd. Het jubileum begint met een feestelijke receptie en wordt gevolgd door een uitgebreid programma met onder meer reveilleblazers, samenzang, een playbackshow, muziekoptredens en een revue. Op zondag sluit een filmvertoning met verhalen van oud-Kottenaren het jubileum af.
Begin jaren negentig lopen de inkomsten terug door het afnemen van de populaire discoavonden. Om het gebouw financieel gezond te houden worden nieuwe activiteiten bedacht, waaronder het succesvolle Wijnfeest in 1993 en 1994. Voor een stunt zorgt de feestcommissie bij het 50-jarig jubileumfeest van toneelvereniging TOEP in 1995. Het gebouw is dan naar het idee van de Bulgaars-Amerikaanse kunstenaar Christo helemaal ingepakt in zwart plastic als ‘cadeautje’.
Omdat de oude houten berging al lang niet meer voldeed, wordt kort voor de eeuwwisseling een nieuwe aanbouw gerealiseerd die voorziet in extra bergruimte voor stoelen en verenigingsmaterialen.
Dat gebeurt met een receptie, een playbackshow, een optreden van de Glanerbrugger Musikanten en een daverend optreden van Hulzer Willem en Ziene Leu. Tevens wordt een film over 100 jaar volksfeest vertoond en buiten wordt er een nieuwe beuk geplaatst.
In september 2023 wordt voorafgaand aan het Kottense feest het 125-jarig jubileum van vereniging Wilhelmina gevierd. Buurtbewoners plaatsen een feestelijke boog met een gedicht bij de ingang van de Tente, dat nu blijvend in het gebouw hangt. Ook schoolkinderen versieren het gebouw met kleurrijke handafdrukken, waardoor de Tente er van buiten feestelijk uitziet.
Op woensdag 6 september 2023 worden de feestelijkheden rond het jubileum voortgezet met de onthulling van de Vrijheidsboom, verricht door oud-voorzitter Benny de Roos samen met wethouders en de maker van de Vrijheidsbomen. Aansluitend opent in het gebouw een tentoonstelling over 125 jaar “unze Tente”, samengesteld door de Historische Kring Kotten. Tijdens de drukbezochte receptie in de avond ontvangt vereniging Wilhelmina als bijzondere verrassing een Koninklijke Erepenning. Met muzikale bijdragen van Concordia en een gezellige afsluiting wordt het een geslaagde feestdag.
En wat te denken van het galafeest op 18 november, een mooie afsluiting van het jubileumjaar. Wat was dat ook gezellig. Michiel Naaldenberg heeft mooie foto’s gemaakt van(bijna) alle aanwezigen in hun prachtige (gala) kleding, hoe leuk dat velen de moeite hadden genomen om er op hun “jubileum” best uit te zien.
Verhaal achter Kottense vlag begint op de maan…
We kennen ‘m inmiddels allemaal, de Kottense vlag. Het kleurrijke dundoek is al enkele jaren een vertrouwd beeld in onze gemeenschap. Maar hoe kwam die vlag eigenlijk tot stand?
Dat zit zo. In 2019 kwam feestwagen de Poggenhook met dit idee op de proppen. Aanleiding was het gegeven dat vijftig jaar eerder een vlag was gezet op de maan, met de Apollo 11.
Sven Heinen heeft het idee met de vlag vervolgens ontworpen. De kleuren rood, blauw, oranje en wit zijn gekoppeld aan het koningshuis en de Wilhelmina-vlag boven de bar in het feestgebouw. De lijnen verbeelden de wegen die leiden naar de vier hoeken: Plantenhook, Geelinkhook, Gronderhook en Geessinkhook. De wegen die de vier hoeken in Kotten scheiden zijn de Meester Meinenweg, de Kottenseweg en de Bekeringweg. Op de kruising daarvan staat het feestgebouw als middelpunt.
Of, zoals Sven het treffend verwoordt: ‘’Unze Tente, centraal ín de gemeenschap, centraal vóór de gemeenschap.’’ Als bekroning staat de vlag nu ook afgebeeld op de Kottense Vrijheidsboom.
